Το Παλαιό Φρούριο, είναι το σήμα κατατεθέν της Κέρκυρας. Αποτελεί ένα πραγματικό αρχιτεκτονικό θαύμα της οχυρωματικής και ίσως το δημοφιλέστερο αξιοθέατο του νησιού. Το Παλαιό Φρούριο διαθέτει μακρά ιστορία, ήδη από τα μεσαιωνικά χρόνια, γεγονός που είναι διακριτό μέχρι και σήμερα. Η καστροπολιτεία αυτή έχει παίξει σημαντικό ρόλο στην ζωή των Κερκυραίων, προσφέροντάς τους καταφύγιο σε περιόδους αναταραχών και πολέμων. Η σημερινή εποχή δεν βρίσκει το Παλαιό Φρούριο στην καλύτερη δυνατή κατάσταση. Παρόλα αυτά πλήθος τουριστών και ντόπιων, σπεύδουν καθημερινά να το επισκεφτούν με σκοπό είτε να εντρυφήσουν στην ιστορία της Κέρκυρας, είτε να κάνουν μια χαλαρωτική βόλτα. Φυσικά, η ιστορία του Παλαιού Φρουρίου είναι τέτοια ώστε μια μόνο επίσκεψη δεν αρκεί για να καλύψει κανείς ολόκληρη την έκτασή του.
Κάνοντας όμως ένα βήμα πίσω, θα πρέπει να αναφερθούμε περιεκτικά στην ιστορία αυτού του μοναδικού Φρουρίου. Η πρώτη κατοίκιση του λαμβάνει χώρα τον 6ο αιώνα, όταν οι επιζήσαντες των βαρβαρικών επιδρομών στη Παλαιόπολη καταφεύγουν στην χερσόνησο ανατολικά της σημερινής πόλης της Κέρκυρας, με σκοπό να σωθούν. Σταδιακά λαμβάνει χώρα η οχύρωση της χερσονήσου η οποία κατά τα Βυζαντινά χρόνια αποκτά και το όνομα Κορυφών, εξαιτίας των δύο χαρακτηριστικών κορυφών της. Η ανατολική κορυφή οχυρώνεται πρώτη, με τους Ενετούς να οχυρώνουν και την δυτική κορυφή. Το Φρούριο αποκτά σιγά, σιγά τη σημερινή του μορφή εφόσον ολοκληρωθούν και τα υπόλοιπα οχυρωματικά έργα, μέρος των οποίων ήταν και η διάνοιξη τάφρου στο δυτικό άκρο της χερσονήσου, με σκοπό την μετατροπή της σε νησί. Το κανάλι αυτό είναι σήμερα γνωστό ως Κόντραφοσσα. Φυσικά, τόσο οι Γάλλοι, όσο και οι Άγγλοι διαφοροποίησαν τις οχυρώσεις μέχρι και τα μέσα του 19ου αιώνα.
Σήμερα το Παλαιό Φρούριο χαρακτηρίζεται από τους δύο τεράστιους προμαχώνες Σαβορνιάν και Μαριτινένγκο, οι οποίοι βρίσκονται αριστερά και δεξιά από την γέφυρα που οδηγεί στην πύλη του Φρουρίου. Ο επισκέπτης, δεν μπορεί παρά να παρατηρήσει τον εντυπωσιακό πύργο της ξηράς, πάνω στον οποίο βρίσκεται ο παλαιότερος φάρος του σύγχρονου ελληνικού κράτους, καθώς κι ο Σταυρός, σήμα κατατεθέν του Φρουρίου. Η ευρύτερη χερσόνησος του Παλαιού Φρουρίου, φιλοξενεί μια πληθώρα ιστορικών κτιρίων, ενώ μερικά από αυτά χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα. Στο νότιο τμήμα, ορθώνεται επιβλητικά ο Ναός του Αγίου Γεωργίου, ο οποίος είναι σχεδιασμένος σε γεωργιανό ρυθμό, θυμίζοντας όμως αρχαίο ελληνικό ναό, δωρικού ρυθμού. Ο Ναός κατασκευάστηκε γύρω στο 1840 και διατηρείται μέχρι και σήμερα. Ακόμη ένα σημαντικό κτίσμα, βρίσκεται στην βόρεια πλευρά και αποτελεί το τμήμα μουσικών σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου και μέρος των πρώην στρατώνων Πασχαλίγου. Το κτίριο αυτό υπολογίζεται να χτίστηκε κατά τον 18ο αιώνα, αποτελώντας σημαντικό κομμάτι της άμυνας της πόλης.
Το Παλαιό Φρούριο έχει διαδραματίσει καταλυτικό ρόλο τόσο στην ιστορία της Κέρκυρας, όσο και στην ιστορία ολόκληρης της Ευρώπης. Ειδικότερα επί ενετοκρατίας, όταν η Γαληνοτάτη καλούνταν να προστατεύσει τα εδάφη της, η Κέρκυρα αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους προμαχώνες της. Δεν είναι άλλωστε λίγες οι φορές, όπου το Παλαιό Φρούριο κλήθηκε και αντιμετώπισε πολιορκίες, με σημαντικότερη και γνωστότερη όλων την πολιορκία του 1716. Ακόμη και στην σύγχρονη εποχή και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, το Φρούριο προσέφερε καταφύγιο στους κατοίκους του νησιού στις περιόδους των βομβαρδισμών, αποδεικνύοντας έμπρακτα την υψηλή σημασία της ύπαρξής του.
Σήμερα, το Παλαιό Φρούριο φιλοξενεί πέρα από το τμήμα μουσικής του Ιονίου Πανεπιστημίου, τη Δημοτική βιβλιοθήκη, γραφεία της εφορίας αρχαιοτήτων της Κέρκυρας, καθώς και τον ιστιοπλοϊκό όμιλο Κέρκυρας. Στο σημείο αυτό, θα πρέπει να αναφέρουμε πως το Παλαιό Φρούριο διαθέτει αμέτρητους χώρους που παλαιότερα είχαν αμυντική σημασία, αλλά πλέον δεν χρησιμοποιούνται και δεν είναι επισκέψιμοι από το κοινό.
Το σύμπλεγμα το Παλαιού Φρουρίου, αποτελεί ένα πραγματικά ξεχωριστό υπόδειγμα της οχυρωματικής τέχνης, μοναδικό σε ολόκληρο τον κόσμο. Άλλωστε δεν είναι τυχαία η συμβολή του ακόμη και στα κατά καιρούς επίθετα που αποδόθηκαν στην Κέρκυρα όπως «Citta Fortezza» (πόλη φρούριο) και «Terribile» (τρομερή), εξαιτίας των εκθαμβωτικών και αποτελεσματικών οχυρωματικών της έργων.
Κλείνοντας, το Παλαιό Φρούριο είναι απαραίτητος προορισμός για όλους τους Κερκυραίους και τους επισκέπτες, έχοντας συνδεθεί άρρηκτα με την Κέρκυρα και την ιστορία της.
