Η Κέρκυρα και η ύπαιθρός της, διαθέτουν μακρά ιστορία. Από τα αρχαία χρόνια, στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και την Ενετική ηγεμονία, οι κάτοικοι του νησιού δημιούργησαν και ανέπτυξαν οικισμούς και χωριά, τα οποία άλλοτε άντεξαν στο πέρασμα του χρόνου και άλλοτε χάθηκαν μαζί του. Στο παρόν άρθρο, θα εξερευνήσουμε τα εγκαταλελειμμένα – ερειπωμένα χωριά του νησιού μας και θα προσπαθήσουμε να τα γνωρίσουμε λίγο καλυτέρα.
- Παλιά Περίθεια
Ίσως το γνωστότερο ‘’χωριό φάντασμα’’ της Κέρκυρας είναι η Παλιά Περίθεια. Το ιδιαίτερο αυτό χωριό, βρίσκεται στο βόριο συγκρότημα του νησιού της Κέρκυρας και είναι χτισμένο σε υψόμετρο 450 μέτρων. Αναφορικά με την ονομασία του, η επικρατέστερη θεωρία, αναφέρει πως προήλθε από το ‘’Περί-θέα’’, καθώς το χωριό είναι θεατό από τα βουνά που το περιβάλλουν.
Η Παλιά Περίθεια αποτελεί είδη οικισμό από τον 14ο σε μια προσπάθεια των πρώτων κατοίκων να αποφύγουν τους κινδύνους που είχαν οι παραθαλάσσιοι οικισμοί. Το χωριό γνώρισε στιγμές δόξας κατά το πέρασμα των αιώνων, ενώ κατά τον 19ο αιώνα είχε γύρω στους 1100 κατοίκους, μετρώντας ταυτόχρονα πολλές εκκλησίες, με γνωστότερη ίσως όλων, τον Άγιο Ιάκωβο τον Πέρση, κτίσμα του 15ου αιώνα που στέκει ακόμα αγέρωχο στην είσοδο του χωριού.
Φυσικά, η Παλιά Περίθεια είναι γνωστή ως ένα χωριό φάντασμα. Βέβαια, για να καταλήξει να πάρει αυτό τον χαρακτηρισμό έπρεπε όλοι οι κάτοικοί την να την εγκαταλείψουν. Η μετακίνηση αυτή των κατοίκων, ήταν απόλυτα συνειδητή καθώς με την αύξηση των τουριστικών επαγγελμάτων και την γενικότερη στροφή της οικονομίας, η ζωή κοντά στη θάλασσα και τις παροχές της ήταν πιο προσοδοφόρα από ποτέ.
- Πλαταρέδες
Πριν εγκαταλείψουμε τον Κερκυραϊκό βορά, θα γνωρίσουμε το χωριό των Πλαταράδων. Το παρόν χωριό, πιστεύεται πως υπήρξε ανάμεσα από τα σημερινά χωριά Βατωνιές και Αρακάδες στη βορειοδυτική Κέρκυρα. Το όνομα του χωριού πρωτοαναφέρεται κατά τον 15ο αιώνα και φαίνεται να έχει τη ρίζα του στο επώνυμο Πλαταράς που κατοικούσε τότε στο χωριό. Σε διάφορα νοταριακά έγγραφα μαρτυρείται η ύπαρξη του χωριού χωρίς όμως να έχουμε περισσότερα στοιχεία γι’ αυτό. Το σημαντικότερο στοιχείο του χωριού, υπήρξε η εκκλησία της Παναγίας της Πλατερνής, πιθανότατα λόγος ύπαρξης και ανάπτυξης του οικισμού. Οι Πλαταράδες εγκαταλείπονται σταδιακά και παύουν να υπάρχουν γύρω στον 17ο αιώνα.
- Ζυγονό (Ζγονός)
Καθώς μετακινούμαστε στα νότια της Κερκυραϊκής υπαίθρου τα παραδείγματα των εγκαταλελειμμένων χωριών πληθαίνουν. Ένας ακόμη οικισμός, ο οποίος ευημέρεψε και παράκμασε μέσα στα χρόνια αποτελεί το Ζυγονό ή όπως συχνά ακούγεται ο Ζγονός. Το όνομά του το συναντάμε πρώτη φορά σε συμβολαιογραφική πράξη του 1473. Το χωριό, το οποίο βρισκόταν νοτιοανατολικά του Αγίου Ματθαίου, άνθισε κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας. Η γεωγραφική θέση του χωριού, οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις γύρω από αυτό και το γεγονός ότι δεν ήταν απομονωμένο αποτελούσαν καλούς λόγους, έτσι ώστε το Ζυγονό να αναπτυχθεί οικονομικά.
Η παρακμή ξεκινάει είδη από τον 16ο αιώνα και ολοκληρώνεται πιθανότατα κατά τον 18ο. Οι κάτοικοι έχοντας μειωθεί σημαντικά, εγκατέλειψαν ολοκληρωτικά το χωριό εξαιτίας πιθανότατα κάποιας λιμώδους μεταδοτικής ασθένειας, η οποία αποδεκάτισε και τα χωριά του Μαραθιά, τις Ρουμανάδες και τον Χλωμό.
- Γαρδίκι
Παρακείμενη του χωριού του Αγίου Ματθαίου, αλλά και εκείνου του Ζυγονού είναι η περιοχή του Γαρδικίου με το ομώνυμο κάστρο, του οποίου η ιστορία ξεκινά από τον 13ο αιώνα. Στη περιοχή αναπτύχθηκε ένας αξιομνημόνευτος οικισμός, ο οποίος μάλιστα υπολογίζεται πως ξεπερνούσε σε μάκρος το σημερινό χωριό του Αγίου Ματθαίου. Πιο συγκεκριμένα, το χωριό-επισκοπική πόλη του Γαρδικίου εκτεινόταν από τη θέση λουτρουβιά (Μάρκου) έως και τον Άγιο Στέφανο (Δεντρίλα). Το Γαρδίκι άνθισε μέχρι και τα τέλη του 14ου αιώνα όταν και ερήμωσε πιθανότατα μετά τη μείωση της αμυντικής σημασίας του παρακείμενου κάστρου.
Αξίζει να αναφέρουμε πως το όνομα είναι Βλάχικης προέλευσης και πηγάζει από το ‘’Γκαρντίστι’’ που σημαίνει οχυρό-ταμπούρι. Εν συνεχεία, η λέξη υιοθετήθηκε από τους Σλάβους και πήρε τη μορφή Guardik – Guardika, το σημείο δηλαδή που ελέγχεται, είναι πέρασμα εμπορίου και επικοινωνίας. Βέβαια, θα πρέπει να πούμε πως η βάση της λέξης είναι λατινική – από το ρήμα Gordo – βλέπω, παρατηρώ, επισκοπεύω.
Το Γαρδίκι υπήρξε πιθανότατα ένα από τα πρώτα χωριά που εγκαταλείφθηκαν ανά την επικράτεια της Κέρκυρας, με ισχυρό όμως αποτύπωμα το κάστρο που δεσπόζει ακόμη μετά από τόσους αιώνες.
- Πρινίλας
Το τελευταίο χωριό που θα εξετάσουμε, ακούει στο όνομα Πρινίλας. Δεν πρόκειται για το χωριό της βορειοδυτικής Κέρκυρας που συνορεύει με εκείνο των Πάγων αλλά για το εγκαταλελειμμένο και πλήρως ερειπωμένο χωριό νοτιοδυτικά των Βραγανιώτικων. Ο Πρινίλας του νότου, υπάρχει κατά πάσα πιθανότητα ήδη από τον 15ο αιώνα. Μάλιστα σε νοταριακά έγγραφα του 16ου αιώνα φαίνεται πως το χωριό είχε πληθυσμό γύρω στα 100 άτομα, αριθμό καθόλου μικρό για την εποχή.
Το όνομα του Πρινίλα αποτελεί σύνθεση του δέντρου πρίνος και της κατάληξης
-ίλα, λέξη που σημαίνει περιοχή κατάφυτη με πρίνους (πουρνάρια, αειθαλείς δρυοβάλανοι). Το δέντρο αυτό καθόρισε την οικονομική ζωή των χωρικών του Πρινίλα. Συγκεκριμένα, το πρινοκόκκι (παράσιτο του πρίνου) ήταν ένα από τα κύρια εξαγώγιμα προϊόντα του νησιού και χρησίμευε στη βιοτεχνία υφασμάτων.
Η θέση του χωριού υπήρξε ευλογία και κατάρα για τους κατοίκους. Έχοντας μπροστά του μια τεράστια πεδιάδα με εύφορα χώματα και παραδίπλα την λιμνοθάλασσα των Κορισσίων, ο Πρινίλας θα μπορούσε να αναπτυχθεί σε ένα εξαιρετικά ισχυρό χωριό. Όμως όπου υπάρχουν πλεονεκτήματα υπάρχουν και μειονεκτήματα. Ίσως το μεγαλύτερο μειονέκτημα του Πρινίλα και αυτό που οδήγησε στην ερήμωσή του, υπήρξε ο μολυσμένος αέρας της λίμνης και πιο συγκεκριμένα η ελονοσία που μετέφερε.
Όπως γίνεται κατανοητό, οι περισσότεροι κάτοικοι του χωριού αναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν και να βρουν καταφύγιο μακριά από τις επικίνδυνες για τη ζωή τους περιοχές, μια διαδικασία που ολοκληρώθηκε περίπου τον 17ο αιώνα.
Η Κέρκυρα και η ύπαιθρός της μας προσφέρουν γνώσεις και ιστορίες, γνωστές σε λίγους. Τα χωριά του παρελθόντος, το χρονικό της ύπαρξής τους, ο τρόπος και ο λόγος για τον οποίο ερημώθηκαν, μας δημιουργούν σκέψεις, απορίες και ανάγκη για μάθηση. Ένας τόσο μικρός τόπος κρύβει τόσα πολλά μυστικά που περιμένουν όσους τον αγαπούν να τα ανακαλύψουν.
