Η Κέρκυρα είναι ιδιαίτερα γνωστή για τα δύο εκθαμβωτικά φρούρια που φιλοξενεί η παλιά πόλη. Το Παλαιό και το Νέο Φρούριο, έχουν παίξει ανά τα χρόνια σημαντικό ρόλο στην προστασία και την άμυνα του νησιού. Όμως, λιγότερο γνωστά είναι τα υπόλοιπα αμυντικά έργα της παλιάς πόλης, τα οποία γνωρίζουν σημαντική παραμέληση και εγκατάλειψη.
Το αμυντικό σύστημα που πρώτα δημιούργησαν οι Ενετοί με την έξοδο της παλιάς πόλης από το Παλαιό Φρούριο και την συστηματική κατοίκηση στο «Μπόργκο», εμπλούτισαν στη συνέχεια οι Γάλλοι και οι Βρετανοί, εξελίσσοντας και αναβαθμίζοντας συνεχώς τα τείχη της πόλης, σύμφωνα με τα πρότυπα της εποχής. Η Κέρκυρα απέκτησε ήδη από τα πρώτα ενετικά χρόνια σημαντική φήμη, παράγωγο της αποτελεσματικότητας των οχυρώσεών της και υιοθέτησε επίθετα όπως «Teribile» (τρομερή) και «Citta Fortezza» (πόλη φρούριο).
Μερικές από τις οχυρώσεις της παλιάς πόλης της Κέρκυρας παραμένουν ακόμη και σήμερα, έχοντας αντισταθεί στην ευρεία κατεδάφιση που έκαναν οι Βρετανοί κατά την παράδοση της Κέρκυρας στην Ελλάδα, στον χρόνο, και στην αμέλεια των τοπικών φορέων. Ίσως ο γνωστότερος προμαχώνας της πόλης είναι αυτός του Σαραντάρη, ο οποίος μάλιστα πολλές φορές συγχέεται λανθασμένα, ως μέρος του Νέου Φρουρίου. Η αρχική ονομασία του προμαχώνα ήταν Foscarini και κατασκευάστηκε το διάστημα 1576-1588. Πλέον το σημαντικό αυτό αρχιτεκτονικό και ιστορικό μνημείο, φιλοξενεί το 1ο δημοτικό της παλιάς πόλης της Κέρκυρας, αποτελώντας ουσιαστικά μέρος του αστικού ιστού, χωρίς να γνωρίζει την αναγνώριση που το πρέπει.
Λίγο νοτιότερα του προμαχώνα του Σαραντάρη, βρίσκεται αυτός του Αγίου Αθανασίου. Ο συγκεκριμένος προμαχώνας χαρακτηρίζεται και ως πλατφόρμα εξαιτίας του σχήματός του και βρίσκεται ακριβώς πάνω από τον Κερκυραϊκό Γυμναστικό Σύλλογο. Ο προμαχώνας του Αγίου Αθανασίου, κατασκευάστηκε παράλληλα με τα υπόλοιπα οχυρωματικά έργα της πόλης. Η ιδιαιτερότητα του συγκεκριμένου είναι πως βόρεια αυτού και σε μικρή απόσταση βρισκόταν η βασιλική πύλη, ή όπως είναι γνωστή στη Κέρκυρα, Πόρτα Ρεάλε, η οποία δυστυχώς κατεδαφίστηκε το 1893, ως αποτέλεσμα κοματικοπολιτικής αντιπαράθεσης.
Το τρίπτυχο των προμαχώνων της παλιάς πόλης κλείνει ο καλά κρυμμένος πίσω από το διάσημο ξενοδοχείο Corfu Palace, προμαχώνας του Ραϊμόντο. Ο συγκεκριμένος προμαχώνας κάλυπτε το νότιο τμήμα των οχυρώσεων και το λεγόμενο ύψωμα των «Καστράδων», όπου και βρίσκεται η Ιόνιος Ακαδημία. Παρόλο που ο συγκεκριμένος προμαχώνας θα μπορούσε να αποτελέσει ένα καλό παράδειγμα της οχυρωματικής τέχνης προς επίσκεψη, παραμένει στην αφάνεια, με την πρόσβαση σε αυτόν να είναι αδύνατη.
Τα οχυρωματικά έργα της Κέρκυρας, δεν περιορίστηκαν στα στενά όρια της πόλης. Μετά την πολιορκία του 1716, και με πρωτεργάτη τον στρατάρχη Schulenburg, οχυρώθηκαν οι δύο λόφοι δυτικά και νοτιοδυτικά της πόλης της Κέρκυρας. Το οχυρό του Αβράμη και το οχυρό του Σωτήρα αποτέλεσαν την πρώτη γραμμή άμυνας, αλλά κατεδαφίστηκαν από τους Βρετανούς. Σήμερα στον λόφο του Σωτήρα, μπορεί κανείς ακόμα να δει μερικά από τα ερείπια του οχυρού, που φυσικά δεν θυμίζει σε τίποτα το αρχιτεκτονικό επίτευγμα του παρελθόντος. Ακόμη ένα άγνωστο οχυρό είναι αυτό του Σαρόκο. Βρίσκονταν στο σημείο που στεγάζονται σήμερα τα διάφορα τμήματα πληροφορικής και μετάφρασης και μερικά από τα τείχη του είναι ορατά μέχρι και σήμερα. Η οχύρωση της Κέρκυρας αποτέλεσε σημαντική μέριμνα όλων των κατακτητών ανά τα χρόνια, καθώς ήταν γνωστή η γεωπολιτική σημασία του νησιού. Έτσι, οχυρώθηκε ακόμη και το νησάκι του Βίδο, προσφέροντας ακόμη περισσότερη προστασία στο Παλαιό Φρούριο κατά τη διάρκεια πολιορκιών.
Η σταδιακή πτώση και κατάντια των οχυρωματικών έργων ξεκίνησε ήδη από την Αγγλοκρατία. Οι Άγγλοι θεώρησαν πως ένα μεγάλο μέρος των τειχών της πόλης του ήταν άχρηστο, ειδικότερα στην προσπάθειά τους για επέκταση του οικοδομήσιμου χώρου. Έτσι, αρχικά γκρεμίστηκαν όλες οι κουρτίνες (συνδετικό τείχος μεταξύ δύο προμαχώνων) καθώς και τα οχυρωματικά έργα του Βίδο. Η μετέπειτα ένταξη της Κέρκυρας στην Ελλάδα, προέβλεπε την περεταίρω υποβάθμιση των οχυρώσεων, με αποτέλεσμα ακόμη και τα οχυρά του Αβράμη και του Σωτήρα να αντιταχθούν. Σήμερα, φαντάζει πραγματικά μαγευτική και ονειρική μια εικόνα της Κέρκυρας πλήρως οχυρωμένης, χωρίς να έχει χάσει τα αμυντικά της επιτεύγματα.
Παρόλη τη σταδιακή διάλυση των οχυρώσεων δεν ήταν λίγες οι ιστορίες που δημιουργήθηκαν γι’ αυτές. Ιδιαίτερα γνωστοί στα καντούνια της παλιάς πόλης, είναι μέχρι και σήμερα, οι μύθοι που αναφέρονται στις υπόγειες στοές, (μίνες), οι οποίες συνέδεαν διάφορα σημεία των αμυντικών έργων. Ιδιαίτερη θέση καταλαμβάνει ο μύθος της στοάς που ενώνει την παλιά πόλη της Κέρκυρας με το νησάκι του Βίδο. Όλες αυτές οι υποθέσεις δημιουργήθηκαν κατά την προσπάθεια των κατοίκων να αναπτύξουν το λαϊκό αίσθημα, αλλά στην πραγματικότητα δεν έχουν ουσιαστικές βάσεις. Κανένας χάρτης, ή αρχείο δεν αναφέρει την προσπάθεια κατασκευής υποθαλάσσιας στοάς προς το Βίδο, πόσο μάλλον την ύπαρξή της. Έτσι, οι περισσότερες από αυτές τις ιστορίες, αποτελούν πλέον, μονάχα έναν τρόπο για εκείνους που αγαπούν την ιστορία του τόπου, να προσεγγίσουν τα βλέμματα των κατοίκων, για να τους παρουσιάσουν έναν μοναδικό κόσμο ιστορίας και παράδοσης.
Οι οχυρώσεις της Κέρκυρας υπήρξαν ένα πραγματικό θαύμα της αρχιτεκτονικής και της οχυρωματικής τέχνης. Σήμερα στέκουν αγέρωχα ενάντια στον χρόνο και την εγκατάλειψη, αναπολώντας τα περασμένα μεγαλεία. Ο λαός της Κέρκυρας και θα πρέπει να αγκαλιάσει και πάλι την ιστορία του, να μάθει γι’ αυτήν και να τη διατηρήσει δίνοντας την ευκαιρία και στους νεότερους να θαυμάσουν το μοναδικό αυτό επίτευγμα.
